TIN MỚI!

Đọc nhanh >>

Bài học trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí: Đại Quang Minh và nỗi đau từ 4 tuyến đường BT “dát vàng” 12.000 tỷ tại KĐTM Thủ Thiêm

Tại KĐTM Thủ Thiêm, Q.2, TP.HCM, 4 con đường với tổng chiều dài gần 12km có mức đầu tư hơn 12.000 tỷ đồng do Công ty Đại Quang Minh ký kết với UBND TP.HCM được thực hiện theo hình thức hợp đồng BT vào năm 2014 - đây được xem là con đường “dát vàng” khi chi phí đầu tư, xây dựng lên đến 1.000 tỷ đồng/km. Đáng nói hơn, để mức đầu tư “khủng” cho 04 tuyến đường này, UBND TP.HCM đã có quyết định thành lập hẳn hội đồng thẩm định dự án gồm 16 cán bộ đại diện các sở, ban, ngành.

Kết cục đau xót khi giao Đại Quang Minh làm BT nghìn tỷ

Nhiều sai phạm và bất thường ở Dự án Khu đô thị mới (KĐTM) Thủ Thiêm (Quận 2, TP.HCM) đã kéo dài nỗi bức xúc của người dân. Nhiều năm qua người dân khiếu kiện, nhiều đoàn thanh, kiểm tra vào cuộc nhưng đến nay sự tình vẫn chưa được giải dứt điểm.

Lễ ký kết chính thức Hợp đồng BT Dự án đầu tư xây dựng 4 tuyến đường chính KĐTM Thủ Thiêm. Ảnh: TL – Nguồn: dqmcorp.vn
Lễ ký kết chính thức Hợp đồng BT Dự án đầu tư xây dựng 4 tuyến đường chính KĐTM Thủ Thiêm. Ảnh: TL – Nguồn: dqmcorp.vn

Theo kết luận của TTCP, toàn bộ quỹ đất trong KĐTM Thủ Thiêm là 221,68 ha được tạo ra bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước, nhưng UBND Thành phố đã sử dụng chủ yếu để thanh toán đối ứng cho các dự án BT được chỉ định nhà đầu tư, nhất là các dự án đầu tư hạ tầng kỹ thuật phục vụ cho chính KĐTM Thủ Thiêm, không thông qua hình thức đấu thầu dự án hoặc giao đất có thu tiền sử dụng đất không qua đấu giá quyền sử dụng đất là vi phạm các quy định về đấu thầu và quản lý sử dụng đất đai.

Trong quỹ đất này, có nhiều dự án đã được UBND TP.HCM chỉ định giao cho Công ty cổ phần Đầu tư xây dựng Đại Quang Minh (Đại Quang Minh) làm chủ đầu tư.

Tại dự án BT 04 tuyến đường chính theo hình thức hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao) tại Khu Đô thị mới Thủ Thiêm gồm: Đại lộ Vòng Cung (R1), đường ven hồ Trung tâm (R2), đường ven sông Sài Gòn (R3) và đường vùng Châu thổ, đường Châu thổ, đường ven sông - khu dân cư (R4).

Theo TTCP, UBND Thành phố chấp thuận chủ trương chỉ định giao cho Công ty Đại Quang Minh là Nhà đầu tư Dự án BT khi chưa yêu cầu nhà đầu tư lập hồ sơ đề xuất và đánh giá các tiêu chuẩn về kinh nghiệm (thiết kế, xây dựng, vận hành, quản lý dự án), chưa đánh giá năng lực tài chính của nhà đầu tư (vốn chủ sở hữu, khả năng huy động vốn, năng lực quản lý kinh doanh), chưa thực hiện đúng quy định về đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư.

UBND Thành phố đã phê duyệt dự án, phê duyệt tổng mức đầu tư là 12.182.175 triệu đồng cho dự án 04 tuyến đường chính trong KĐTM Thủ Thiêm khi chưa làm rõ ý kiến của các sở, ngành liên quan là không đúng quy định; qua thanh tra phát hiện một số khoản phê duyệt không đúng quy định với tổng giá trị 1.519.731 triệu đồng.

Khu đô thị Thủ Thiêm có tổng diện tích 930 ha nằm đối điện Q.1, TP.HCM trở thành “miếng mồi” được nhiều đại gia bất động sản, trong đó có Công ty Đại Quang Minh “nhòm ngó”. Ảnh: TL
Khu đô thị Thủ Thiêm có tổng diện tích 930 ha nằm đối điện Q.1, TP.HCM trở thành “miếng mồi” được nhiều đại gia bất động sản, trong đó có Công ty Đại Quang Minh “nhòm ngó”. Ảnh: TL

Theo TTCP, Đại Quang Minh đang hạch toán chi phí, trong đó có 25.422 triệu đồng không đủ điều kiện để quyết toán trong chi phí cho Dự án.

Việc UBND TP.HCM chấp thuận bổ sung 02 dự án vào hợp đồng BT 04 tuyến đường chính, là dự án Quảng trường trung tâm, công viên bờ sông và Khu lâm viên sinh thái vùng châu thổ phía Nam (trong đó có mục kè bở dọc sông Sài Gòn đoạn qua KĐTM Thủ Thiêm); đồng thời giao và phê duyệt tiền sử dụng đất 07 lô đất và ký hợp đồng BT bổ sung giá trị 1.999.760 triệu đồng khi chưa có dự án được phê duyệt là không đúng quy định về quản lý đầu tư (hiện nay, theo báo cáo của UBND Thành phố, đã hủy bỏ chủ trương giao 07 lô đất trên và sẽ thực hiện tổ chức bán đấu giá quyền sử dụng đất theo quy định).

Quá trình đầu tư, xây dựng: Đại Quang Minh không thực hiện thông báo ngày khởi công tới cơ quan cấp phép xây dựng, tiến hành thi công công trình khi chưa có giấy phép xây dựng tại nhiều hạng mục công trình; hầu hết các dự án thành phần chưa thực hiện đúng tiến độ được duyệt... nhưng các cơ quan chức năng của Thành phố chưa kiểm tra, xử lý kịp thời.

“Uẩn khúc” loạt sai sai phạm “đồng trời” khiến nhiều cán bộ “ra đi” vì đất

Có thể nói vụ sai phạm liên quan đến đất đai gây bức xúc xã hội lớn nhất ở TP.HCM hiện nay là dự án KĐTM Thủ Thiêm. Theo Ủy ban Kiểm tra Trung ương kết luận, sai phạm dự án KĐTM Thủ Thiêm liên quan trách nhiệm trực tiếp của ông Tất Thành Cang trong thời gian giữ cương vị Thành ủy viên, Ủy viên UBND TP.HCM, Giám đốc Sở Giao thông vận tải (GTVT).

Theo đó, ông Tất Thành Cang đã vi phạm quy định pháp luật về đất đai và quản lý đầu tư xây dựng trong việc ký quyết định phê duyệt dự án và ký tắt hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao) với Công ty Đại Quang Minh, đầu tư xây dựng 4 tuyến đường chính trong khu đô thị mới.

Việc ông Tất Thành Cang đại diện cho UBND TP.HCM ký kết với Công ty Đại Quang Minh làm dự án là không đúng thẩm quyền.

Ngoài các sai phạm tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm, kết luận của Ủy ban Kiểm tra Trung ương cũng chỉ ra sai phạm của ông Tất Thành Cang trong việc bán đất công sản tại Khu dân cư Phước Kiển, huyện Nhà Bè. Theo xác định của Thành ủy TP.HCM, khu đất 32ha giao cho Công ty Cổ phần Quốc Cường Gia Lai hiện đã được đền bù, là tài sản thuộc Văn phòng Thành ủy TP.HCM, do Công ty Tân Thuận quản lý.

Việc ký hợp đồng chuyển nhượng cho Công ty Cổ phần Quốc Cường Gia Lai đất công sản không đúng thẩm quyền đã được Ủy ban Kiểm tra Trung ương xác định có vai trò, trách nhiệm, lẫn sai phạm của cá nhân ông Tất Thành Cang…

Ngày 6/12/2020, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM đã ra quyết định khởi tố bị can, lệnh bắt tạm giam, lệnh khám xét chỗ ở và nơi làm việc đối với ông Tất Thành Cang  - cựu Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TP.HCM, về tội “vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát lãng phí”.

Danh sách các thành viên Hội đồng thẩm định, ngoài ông Bùi Xuân Cường giữ chức Chủ tịch Hội đồng thẩm định. Ảnh: Báo Xây dựng
Danh sách các thành viên Hội đồng thẩm định, ngoài ông Bùi Xuân Cường giữ chức Chủ tịch Hội đồng thẩm định. Ảnh: Báo Xây dựng

Ngoài ông Tất Thành Cang, ít ai biết rằng, để có tổng mức đầu tư lên đến trên 12.000 tỷ đồng cho 04 tuyến đường này, ngày 02/10/2011, UBND TP.HCM đã có quyết định thành lập hội đồng thẩm định dự án gồm 17 cán bộ đại diện các sở, ban, ngành.

Trong đó, ông Bùi Xuân Cường - Phó Giám đốc Sở Giao thông Vận tải (nay giữ chức Trưởng Ban Quản lý Đường sắt Đô thị TP.HCM) làm Chủ tịch Hội đồng thẩm định.

Sau quá trình thẩm định, đến ngày 28/10/2013, Hội đồng nói trên đã báo cáo UBND Thành phố Hồ Chí Minh kết quả thẩm định dự án đầu tư xây dựng 4 tuyến đường chính tại Khu Đô thị mới Thủ Thiêm. Trong đó, thống nhất tổng mức đầu tư dự án là 12.182 tỷ đồng. Thời gian dự kiến thực hiện dự án từ năm 2013 đến năm 2016.

Tổng vốn đầu tư dự án lên đến 12.182 tỷ đồng. Trong đó, vốn chủ sở hữu là 1.082 tỷ đồng, vốn vay 8.900 tỷ đồng và lãi phát sinh 2.111 tỷ đồng. Chi phí thực hiện dự án bao gồm: Chi phí xây dựng, chi phí thiết bị, quản lý dự án, dự phòng khối lượng phát sinh, dự phòng trượt giá…

Như vậy, trung bình mỗi km đường tại dự án này có giá khoảng 1.000 tỷ đồng; gấp 07 lần giá đầu tư tuyến cao tốc Bắc - Nam (gần 115,8 tỷ đồng/km) và gấp hơn 2 lần cao tốc Hà Nội - Hải Phòng (khoảng 430 tỷ đồng/km).

Sau gần 20 năm tồn tại, hình thức BT đã mang lại không ít những “trái đắng” và Dự án BT làm 4 đường tại KĐTM Thủ Thiêm là thực tế điển hình nhất cho “vết đen” khó phai mờ.

Hàng loạt các dự án xây dựng tại các đô thị lớn tại Hà Nội, TP.HCM theo phương thức hợp đồng BT đang có vấn đề. Miếng bánh ngon nghẻ cách đây dăm năm bỗng chốc trở thành “trái đắng”. Bản chất “đổi đất lấy hạ tầng” lộ rõ tính hai mặt của thế thời.

Theo đánh giá của chuyên gia, các dự án có sai phạm, thì những đơn vị thẩm định không thể vô can, cùng với đó, để ngăn chặn “sân sau”, “lợi ích nhóm” cần phải sớm hoàn thiện khung hành lang pháp lý đối với dự án được thực hiện bằng hình thức hợp tác công tư.

Một là, tình trạng chỉ định thầu là vấn đề chung của nhiều dự án BT. Các địa phương không thực hiện đúng quy trình lựa chọn nhà đầu tư, thẩm định, đánh giá năng lực đối với nhà đầu tư dẫn đến nhiều dự án chậm tiến độ, tăng tổng mức đầu tư. Nhiều dự án chưa hoàn thiện nhưng đã giao đất đối ứng cho các nhà đầu tư để triển khai các dự án chung cư, biệt thự rao bán rầm rộ. Giá đất tại thời điểm đó thường rất thấp, sau khi được đầu tư hạ tầng, giá đất lên cao, nhà đầu tư thu lợi lớn.

Hai là, một số dự án BT được phê duyệt sau khi triển khai thi công và chưa có báo cáo đánh giá tác động môi trường, phê duyệt điều chỉnh một số nội dung không đúng quy định và còn sai sót, phê duyệt diện tích và giá đất tạm tính vượt giá trị dự án BT. Có tình trạng ký hợp đồng chưa đúng quy định, không bảo đảm nguyên tắc ngang giá, không quy định cơ cấu tỉ lệ vốn.

Ba là, việc chỉ định nhà đầu tư, giao đất sai quy định đã thể hiện những điểm bất thường trong quá trình triển khai dự án BT, thất thoát ngân sách và nguồn lực nhà nước. Các chuyên gia kinh tế khi đánh giá về quá trình thực hiện dự án BT đã lưu ý phải tuân thủ theo nguyên tắc thị trường, giao đất không thấp hơn với mức giá của thị trường đã định.

Để ngăn chặn lỗ hổng này, cần phải hoàn thiện quy định việc sử dụng tài sản công để thanh toán cho nhà đầu tư. Theo đó, nguyên tắc thanh toán dự án BT bằng tài sản công cũng được quy định rõ. Giá trị tài sản công phải được xác định theo giá thị trường, theo quy định của pháp luật tại thời điểm thanh toán.

Bốn là, các cơ quan quản lý cần công khai, minh bạch từ quá trình lập dự án, đấu thầu, thanh toán. Đặc biệt, cần giám sát quá trình triển khai để hạn chế tình trạng chậm tiến độ dự án BT nhưng lại "đòi" nhà nước thanh toán đất đối ứng để thu lợi. Cần thực hiện đấu thầu công khai nhằm tìm được nhà đầu tư có năng lực và triển khai nghiêm chỉnh, tránh đầu tư chỉ định sẽ dẫn đến trường hợp ưu tiên cho doanh nghiệp thân quen, dẫn tới tham nhũng, thất thoát nguồn lực đất đai.

Năm là, cần công bố công khai các vần đề về pháp lý liên quan đến các dự án đấu tư xây dựng trên địa bàn. UBND các cấp có trách nhiệm phải tổ chức công bố công khai quy hoạch xây dựng, giấy phép xây dựng… sau khi đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Quy hoạch xây dựng, giấy phép xây dựng phải được gửi đến tổ trưởng tổ dân phố nơi có công trình thi công, được dán công khai tại các công trình, dự án.

Qua đó, Ban Công tác Mặt trận khu dân cư và nhân dân có thể theo dõi, giám sát các hoạt động xây dựng, nhằm nâng cao tính minh bạch và khả năng tiếp cận thông tin về quy hoạch của tổ chức, cá nhân có nhu cầu. Đây là vấn đề mà thời gian vừa qua, tại một số địa phương, các cơ quan có thẩm quyền đã không thực hiện nghiêm túc và đầy đủ nhiệm vụ, chức trách của mình.

Tạp chí Mặt trận (tapchimattran.vn) sẽ tiếp tục thông tin vụ việc nêu trên.

(*) Bài viết nhằm hưởng ứng Giải báo chí toàn quốc “Báo chí với công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí” lần thứ ba, năm 2020-2021 do Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phối hợp với Hội Nhà báo Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức.

Phan Anh Tuấn
Nguồn: